اختلالات توجه یا attention deficit disorder که ان را به طور مخفف با ADD می شناسند یکی از مشکلات رفتاری کودکان است که متاسفانه در سال های اخیر بر تعداد آن به طور چشم گیری افزوده شده است . اساس تشخیص اختلال توجه ( ADD ) وجود مجموعه ای از رفتارها است که با بی توجهی ، حواس پرتی و پر حرکتی خود را نشان می دهد . شدت این رفتارها در کودکان مبتلا به حدی است که توانایی آن ها را در کارکرد اجتماعی و تحصیلی به مخاطره میاندازد. بی قراری و ناآرامی ( پر حرکتی ) شایع است و برای تشخیص این سندرم ضروری نیست . ناتوانی یادگیری هم معمولاً با این اختلال همراه است . برخی از این کودکان ممکن است رفتار پرخاشگرانه یا تعارض جویانه هم نشان دهند . ADD معمولاً برای معلمان آشکار است . این بی توجهی . به صورت عدم اتمام کار پس از شروع آن ، نفهمیدن دستورات، و ارتکاب اشباهات که علتشان بیش تری بی تجهی است تا عدم درک موضوع ارائه شده ، متجلی می شود . این کودکان معمولاً بدون تفکر عمل می کنند و به سرعت از فعالیتی به فعالیت دیگر روی می آورند و غالباً رفتار درست را در زمان نادرست نشان می دهند . مثلاً در کلاس بدون داشتن پاسخ درست با صدای بلند پاسخ می دهند . آن ها بیش تر اوقات با همسالان خود دچار مشکل می شوند . حواس پرتی به صورت واکنش به محرک های بینایی یا صوتی محیطی که دیگران میتوانند آن را نادیده بگیرند تظاهر می کند. هر چند پر تحرکی قابل توجه ترین علامت ADD است ولی همیشه دیده نمی شود . اغلب کودکان دچار ADD همراه با پر حرکتی که به نام ADHD نامیده می شوند . پاهایشان را تکان می دهند بدنشان را می جنبانند ، به طور مرتب با انگشتانشان ضرب می گیرند یا صداهای عجیب در می آورند . در موارد آشکارتر ، کودکان ممکن است به طور تقریبی در حرکت دائمی باشد و به سرعت، اغلب بدون توجه به ایمنی خود یا سایرین در پیرامون اتاق در رفت و آمد باشد . پسرها چهار برابر بیشتر از دخترها به اختلال توجهی همراه به پر تحرکی مبتلا می شوند و دختران به طور معمول با ADD بدون پر حرکتی مراجعه می کنند . افزایش سن ممکن است باعث بهبود علایم کودک دچار ADD شود . علل اصلی بیش فعالی ناشناخته است . اما عوامل موثری که در ارتباط با این امر پیش نهاد شده اند عبارت اند از :حساسیت های غذایی ، نگرش والدین ، استعمال سیگار در دوران بارداری و عوامل وراثتی . هنوز روشی به عنوان بهترین روش برای تشخیص بیش فعالی تعیین نشده است . علاوه بر علایم ذکر شده در بالا ( جنب و جوش بیش از حد و دوره های کوتاه مدت تمرکز فکری ) تشنگی ، اضطراب ، پرخشاگری ، کم خوری و کم خوابی را نیز می توان در این بچه ها مشاهده کرد . درمان بیماران مبتلا به ADHD : از نظر علم پزشکی ، درمان اولیه بیماران ADHD درمان دارویی است . هم چنین به علت ناتوانی های یادگیری ، مداخله آموزشی هم برای این بچه ها لازم است و به منظور جلوگیری از تداوم کلیشه سازی های نامطلوب لازم است الگوی خانوادگی هم ارزیابی شود . به طور کلی ، ترکیبی از دارو درمانی ، درمان با رژیم غذایی و رفتار درمانی در اغلب اوقات مورد استفاده قرار می گیرد . جالب این است که بعضی از داروهای تجویزی، خود تحریک کننده هستند . داروهایی که بیش تر در این کودکان مورد استفاده قرار می گیرد عبارتند از: متیل فنیدات ( MethylPhenidate ) با نام تجاری ریتالین ( Ritalin ) ودکستروآمفتامین Dextro amphetamine با نام تجاری دکسدرین ( Dexedrine ) و پمولین ( Pemolin ) با نام سایلرت (Cylert ) و باید این داروها با روش رفتار درمانی توأم شوند تا نتیجه مطلوب تر حاصل شود . این داروها باید زیر نظر روان پزشک تجویز شوند . آثار جانبی عمده این داروها عبارتند از : اختلال خواب و اشتها ، افزایش تعداد نبض . فشار خون ، تحرک پذیری در پی قطع دارو، تمرکز توجه افراطی ، تیک های حرکتی و … ممکن است در اثر این داروها تشدید شوند . تخمین زده می شود که 20 درصد موارد بیش فعالی در واقع ناشی از حساسیت های غذایی باشند مشاهده شده است که حذف موراد افزودنی از رژیم غذایی در کاهش علایم بیش فعالی در خیلی از کودکان بسیار کار ساز بوده است . رژیم غذایی فین گلد که توسط دکتر بن فین گلد ( Ben Feingold ) در سال 1975 در سانفرانسیسکو ارائه شد پایه و اساس بعضی از الگوهای درمان با رژیم غذایی را در این خصوص تشکیل می دهد . این الگو شامل پرهیز از غذاها و نوشابههایی است که دارای ماده ای به نام سالیسیلات Sali cylates هستند . این ماده در ترکیب آسپرین نیز موجود است . غذاهای مفید کنجد ، تخم کدو تنبل و تخم گل آفتاب گردان این مواد منابع خوب اسیدهای چرب امگا6 هستند . ثابت شده است که بیش فعالی با افزایش مصرف اسیدهای چرب ضروری بهبود می یابد . میزان این اسیدها در بدن بسیاری از کودکان بیش فعال کافی نیست . چربی های ضروری برای انتقال طبیعی پیامهای عصبی در طول رشته های عصبی لازم است و برای حفظ و تقویت حافظه شخص نیز ضروری است . ماهی تن، قزل آلا، آزاد، ساردین و ماهی کولی و نیز تخم کتان همگی تامین کننده اسیدهای چرب امگا 3 هستند . این ماده ( اسیدهای چرب امگا3 ) نیز برای عمل کرد رشته های عصبی ضروری است . این مواد غذایی باید برای حفظ اعمال طبیعی اعصاب بر اساس برنامه ای منظم مصرف شود. مصرف دو وعده ماهی در هفته برای این کودکان توصیه می شود. فراورده های غلات که با صبحانه مصرف می شود، نان ، جو ، کیک، برنج و سیب زمینی از دسته غذاهای نشاسته ای هستند که اثرات سوئی نداشته و می توانند مصرف شوند . غذاهایی که باید از خوردن آن ها اجتناب کرد هر گونه تغییر در رژیم غذایی کودک نباید بدون راهنمایی و مشورت پزشک و متخصصان تغذیه انجام گیرد . حذف غذاهای مهم در رژیم غذایی منجر به حذف مواد مغذی ضروری می شود. قند و مواد غذایی حاوی قند مانند بیسکویت، کیک ، شیرینی، شکلات و نوشابه های شیرین موجب افزایش سریع قند خون می شوند . این فرایند می تواند منجر به بروز بیش فعالی در بعضی از کودکان شود . بادام ، سیب، زردآلو، کشمش ،هلو، آلو، آلوبخارا، پرتقال، توت، گوجه فرنگی . خیار حاوی سالیسیلات طبیعی هستند که ماده ای شبیه به آسپرین می باشد و لازم است از رژیمهای غذایی کودکان بیش فعال تا حد ممکن کاسته و گاهی اوقات حذف شود( این ماده به ویژه در بادام، سیب و زردآلو زیاد است ) . تارترازین ( Tarterazine ) : رنگ غذایی نارنجی رنگی است که به صورت رنگ غذایی افزودنی مصرف می شود . تارترازین بیش از همه در موارد زیر وجود دارد : غذاهای آماده بسته بندی شده، آدامس، شکلات، افشره لیمو، سسهای آماده برای غذاهای دریایی، سس ها و افزودنی هایی که بیش تر جهت تزیین روی دسرها مصرف می شود . میوه های کنسرو شده ، کنسرو نخودفرنگی ، بادام ساییده شده، نوشیدنی های کربنات دارو کیک هایی که به صورت بسته بندی شده به فروش می رسد حاوی تارترازین است. اسید بنزوئیک : نیز ماده ای افزودنی است که ممکن است در ایجاد بیش فعالی موثر باشد. از این ماده به منظور محافظت و سالم نگه داشتن مواد غذایی آماده استفاده می شودو در بسیاری از غذاهای آماده مانند مرباها ، سس ها ، دسرها ،شربت های طعم دهنده غذا ، پوره میوه ها ، آب میوه ها و ماهی های کنسروی خوابانده در سرکه و نمک و ترشی ها یافت می شود . نوشابه های گازدار: حاوی مقادیر زیادی فسفر هستند که این ماده قادر است تعادل مقدار کلسیم و فسفر را در بدن به هم زده و منجر به بیش فعالی شود . قهوه، چای، کولا و سایر نوشیدنیهای حاوی کافئین ممکن است علایم بیماری را تشدید کنند. نکته : مصرف ترکیبات روغن ماهی در هنگام غروب در شرایط بالینی مورد آزمایش قرار گرفته و دیده شده است که اثر مفیدی در خصوص کاهش علایم بیش فعالی در کودکان دارد و در کودکانی که به علت بیش فعالی در حرکات خود مهارت و ظرافت ندارد ، به کاهش این علایم کمک کرده است .
