تغذیه و اعصاب

(1319 مجموع کلمات موجود در متن)
(2798 بار مطالعه شده است)  

تغذیه و اعصاب
تغذیه در تشکیل سلول‌های عصبی، تکامل سیستم عصبی، تشکیل انتقال دهندگان عصبی و به طور کلی در فعالیت و سلامت سیستم عصبی نقش مهمی دارد و نیز بیان شده که اختلالات تغذیه‌ای می تواند در فعالیت و سلامت سیستم عصبی موثر بوده و عوارض عصبی مهم و گاه جبران ناپذیری را در انسان ایجاد کند. به همان ترتیب که تغذیه در سلامت اعصاب موثر است، اعصاب و روان نیز اثرات قابل توجهی در تغذیه انسان دارد که در این خلاصه به شرح آن می پردازیم.
یکی از مهم‌ترین و شایع ترین عوارض که ممکن است به علت استرس و ناراحتی‌های روحی در انسان بروز کند پرخوری عصبی است. بعضی از افراد وقتی در معرض فشار عصبی و استرس قرار می گیرند، مثلاً دچار اضطراب ، عصبانیت، عناد نسبت به خود یا دیگران، احساس گناه و هر نوع استرس دیگری می شوند، برای تسکین آلام درونی و فرار از ناراحتی‌ها و فشارهای روانی به انصراف سازهای مختلف پناه می برند که یکی از مهمترین این انصراف سازها، پرخوری است و همین امر می تواند وسیله‌ای برای تسکین آلام درونی باشد ولی در جنبه دیگر، این انصراف ساز برای سلامت انسان وارد سازد و شخص را در معرض عوارض ناگواری مانند چاقی، افزایش فشار خون، افزایش چربی‌های خون و در نهایت عوارض قلبی ـ عروقی و سکته‌های قلبی یا مغزی قرار دهد. بنابراین در شرایطی که انسان دچار استرس و ناراحتی‌های روحی می شود، بهتر است به انصراف‌سازهای مفیدی از قبیل ورزش، کوه‌نوردی، پیاده روی و سایر فعالیت‌های جسمی روی آورد که نشاط آور بوده و موجب تسکین آلام درونی و آرامش روحی می‌شود و علاوه بر آن، برای حفظ سلامت انسان بسیار مفید و ضروری است.
بی اشتهایی عصبی عارضه دیگری است که در بعضی افراد به هنگام استرس و ناراحتی‌های روحی بروز می کند و موجب می‌شود که شخص از خوردن غذا امتناع ورزد. گاه این بی اشتهایی بسیار شدید بوده و به طور کلی مانع غذا خوردن در فرد مبتلا می شود. این امر می تواند اختلالات مهمی در شخص ایجاد کند، زیرا بدن انسان نیاز به مقادیر معینی مواد مغذی دارد که این مواد از طریق غذا به بدن می رسد. حال چنان چه به علت بی اشتهایی یا هر عامل دیگر، انسان غذای کافی مصرف نکند نمی تواند نیازهای تغذیه ای خود را دریافت کرده و در نتیجه در معرض عوارضی از قبیل لاغری، کمبودهای تغذیه‌ای، ضعف، ناتوانی و کاهش مقاومت بدن در برابر بیماری‌ها قرار می‌گیرد. در چنین مواردی باید شخص حتماً به روان‌کاو یا پزشک متخصص اعصاب و روان مراجعه کرده و قبل از بروز هر گونه اختلالی، درد درمان جدی آن برآید.
یکی از مهمترین عادات تغذیه‌ای که به ویژه در بین نوجوانان، کودکان و افراد مسن وجود دارد پرخوری است.
پرخوری به حالتی اطلاق می شود که انسان نیازهای تغذیه‌ای خود را در حد کافی و به میزان لازم دریافت نمی کند . در این حالت ممکن است انسان از موادی استفاده کند که دارای ارزش تغذیه‌ای مناسبی نباشند و یا بعضی از مواد مغذی را به مقدار کم‌تر یا بیش‌تر از نیاز خود دریافت کند. در چنین وضعیتی نیز شخص در معرض سوء تغذیه(در جهت کمبود یا ازدیاد دریافت مواد مغذی ) قرار می گیرد.
ـ پرخوری ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد از قبیل: آشفتگی های روحی مانند بی حوصلگی، افسردگی، اضطراب، تقلید و پیروی از دوستان و آشنایان، هم‌چنین ترس از چاقی یا در بعضی موارد ترس از نفخ و یا ناراحتی های گوارشی، و یا عدم آگاهی تغذیه‌ای.
ـ استرس یا هیجان زیاد به هنگام صرف غذا نیز می تواند روی تغذیه و سلامت انسان اثرات قابل توجهی داشته باشد، اختلالاتی که استرس به هنگام صرف غذا ایجاد می کند
عبارت‌است از :
1 ـ خوب نجویدن غذا که موجب می شود اولین مرحله هضم غذا که بایستی در دهان انجام شود دچار اختلال شود.
2 ـ بار معده سنگین می شود.
3 ـ شیره‌های گوارشی خوب ترشح نمی‌شوند و هضم غذا به طور ناقص انجام می شود.
4 ـ جذب مواد مغذی دچار اختلال شده و سوء تغذیه و ناراحتی‌های گوارشی ایجاد می‌شود.
ـ شرطی ها عامل مهم دیگری هستند که بر تغذیه و سلامت انسان تاثیر زیادی دارند، شرطی‌ها که به طور معمول از دوران کودکی منشاء می گیرند، می توانند موجب عدم رغبت یا تنفر کودک نسبت به خوردن بعضی از مواد غذایی بشوند که این بی رغبتی می‌تواند تا دوران بزرگ‌سالی و حتی تا آخر عمر در شخص باقی بماند.
شرطی‌ها که معمولاً ریشه‌ای قوی در دوران انسان دارند، چنان چه به خوبی و به طور کامل درمان نشوند، می توانند موجب عدم مصرف بسیاری از غذاهایی که برای سلامت انسان مفیدند و در نتیجه انسان را دچار سوء تغذیه کنند، شوند.
ـ بی اشتهایی با امتناع از خوردن غذا در کودکان عارضه‌ای است که معمولاً در اطفال شیوع زیاد دارد و این امر معمولاً برای مادران به صورت یک مسئله هرس‌انگیز جلوه کرده و موجب ناراحتی و اضطراب دائمی در مادران می شود. چنان چه والدین محترم به این امر آگاه شوند که خود، با رفتار و اعمالشان به طور ناخواسته ریشه‌های بروز بی اشتهایی را در کودکانشان به وجود می آورند، می توانند از بروز این اختلال در کودکان پیش‌گیری کنند. بی اشتهایی یا امتناع از غذا خوردن ممکن است به دلائل زیر در کودکان رخ دهد :
1 ـ مجبور کردن کودک به خوردن غذا که منجر به بی اشتهایی به علت احساس تحمیل می شود.
2 ـ یک نواختی غذای روزانه که در کودک موجبات خستگی و دل زدگی از غذا خوردن را فراهم می‌آورد.
3 ـ واسواس زیاد مادر در مورد غذا خوردن کودک که موجب می شود کودک، غذاخوردن را به صورت وسیله‌ای برای رسیدن به خواسته‌هایش به کار ببرد.
4 ـ بی مهری و بی توجهی والدین نسبت به کودک که ممکن است موجب امتناع او از غذا برای جلب توجه والدین شود.
5 ـ از دست دادن یکی از والدین به علت مرگ یا جدایی که ممکن است در کودک ایجاد افسردگی کند و منجر به بی اشتهایی شود.
6 ـ تولد نوزاد جدید، ممکن است ایجاد بی اشتهایی به علت حسادت یا احساس تنهایی یا ناخواستنی بودن کند.
7 ـ سخت گیری شدید والدین در مورد کودک در این حالت ممکن است کودک به علت لج‌بازی، مقاومت، مخالفت و انتقام‌جویی از والدین، از خوردن غذا امتناع ورزد.
8 ـ تنبیه، سرزنش مداوم و تحقیر کودک، هم چنین احساس حقارت و محبوب و مقبول نبودن، می تواند موجب بی اشتهایی کودک شود.
9 ـ هیجان یا خوش‌حالی شدید کودک به هنگام یا نزدیک صرف غذا که به علت دریافت اسباب‌بازی مطلوب یا بازی پر هیجان و لذت بخش و یا شنیدن خبر بسیار هیجان انگیز موقع صرف غذا، می تواند موجب بی اشتهایی کودک شود.
به طور کلی هر عاملی که در کودک ایجاد احساس قوی شامل عصبانیت که یأس، حسادت، عناد. هیجان شدید، افسردگی و… بنماید، می تواند موجب بی اشتهایی او شود.
بی اشتهایی در نوجوانان اغتشاشات روحی از قبیل پرخاشگری، بی حوصلگی، افسردگی، اضطراب، پرش افکار( به علت تغییرات هورمونی) می تواند ایجاد بی‌اشتهایی یا پرخوری در آنان بکند.
بی اشتهایی در افراد مسن
به طور عمده تنهایی، ترس از بیماری، فرسودگی و ترس از مرگ می تواند موجب بی اشتهائی، عدم مصرف غذایی کافی و مناسب، پرخوری و یا بدخوری در آنان شود، در ضمن گاهی اوقات به علت مشکلات گوارشی یا اختلالات دندانی، سالمندان از خوردن مواد تازه مفید مانند سبزی‌های تازه، میوه‌ها و سالاد امتناع می ورزند.
عوامل فوق می تواند موجب سوء تغذیه، لاغری مفرط یا چاقی و عوارض ناشی از آن در افراد مسن شود.
ـ تلقین یکی از عوامل روانی مهم است که بر تغذیه انسان تاثیر قابل توجه دارد و می‌تواند موجب پرخوری و تغذیه نامناسب در افراد شود. در این ارتباط می توان موارد زیر را نام برد:
1 ـ تبلیغات غلط رسانه‌های گروهی در مورد مواد مضر یا فاقد ارزش تغذیه‌ای .
2 ـ تلقین دوستان، هم کلاسان و آشنایان در مورد مصرف مواد مضر یا فاقد ارزش تغذیه‌ای .
3 ـ الگو برداری کودک از والدین، خواهد و یا برادر بزرگ‌تر و یا معلمان در ارتباط با تغذیه غلط و نامناسب .
عوامل بالا می تواند موجب اختلالات تغذیه‌ای و عوارض ناشی از سوء تغذیه در انسان شود.